Przychodnia.pl
Niedziela 26. Lutego 2017r
Aleksandra, Mirosława
linki sponsorowane, reklamy

Jak działa zdrowe jelito grube?
Aby zrozumieć istotę zaparcia dobrze jest poznać specyfikę działania jelita grubego. Tutaj powstaje i kumuluje się kał a następnie jest wydalany. Procesy te łatwo ulegają zaburzeniom skutkującym zaparciem lub innymi dolegliwościami.

Jelito grube mechanicznie przesuwa swą zawartość do odbytu
Jelito grube otaczają i wzmacniają gładkie włókna mięśniowe. Są one ułożone podłużnie i okrężnie tworzące ciąg workowatych rozszerzeń. Mięśnie te kurcząc się i rozszerzając mieszają i przesuwają treść pokarmową. Dzięki tym ruchom zwanym perystaltycznymi lub robaczkowymi, treść pokarmowa przesuwa się w kierunku odbytnicy i odbytu. (rys. 1)

Rys. 1
Jelito grube, często określane jako okrężnica rozpoczyna się od zastawki krętniczo-kątniczej, stanowiącej granicę z jelitem cienkim. Następnie dzieli się na jelito ślepe – kątnicę - wraz z wyrostkiem robaczkowym. Następne odcinki to: okrężnica wstępująca, poprzeczna oraz zstępująca oraz odbytnica z kanałem odbytowym. [1,2]

Jelito grube ma długość od 120 do 150 cm.
W stanie rozkurczu jelito osiąga średnicę 5-8 cm. Jest najszersze na swym początkowym odcinku zwanym kątnica. Stopniowo ulega zwężeniu aż do przejścia w odbytnicę. Ściany jelita są zbudowane z trzech warstw. Od wewnątrz wyściela je błona śluzowa, która zawiera m.in. komórki wydzielające śluz. Śluz chroni jelita przed uszkodzeniami mechanicznymi i chemicznymi oraz ułatwia przemieszczanie resztek pokarmowych. [1,2,5]

W godzinach rannych przypada szczyt aktywności jelita grubego
W tym czasie jelito grube wysyła impulsy, które prowokują doń wlew odpadów pokarmowych nie strawionych w jelicie cienkim. W jelicie grubym odpady te zwane resztkami pokarmowymi podlegają dalszemu odwadnianiu i demineralizacji, zagęszczaniu oraz wielorakiej fermentacji bakteryjnej. Ponadto, dzięki perystaltycznym skurczom mięśni jelit odpady są przesuwane w kierunku odbytu. Finałem jest wydalenie kału, czyli defekacja. [1,2,3]

Zadania fizjologiczne jelita grubego: [1,2]
a) formowanie kału
b) wchłonięcie zwrotne wody i cennych elektrolitów
c) hodowla symbiotycznej mikroflory bakteryjnej umożliwiającej wytworzenie potrzebnych organizmowi witamin, kwasów organicznych, aminokwasów, itp. oraz przeciwdziałanie procesom gnilno-zapalnym wywołującym biegunki
d) wydalenie kału z odbytnicy przez odbyt

FORMOWANIE KAŁU W JELICIE
 

Surowiec dla formowania kału
W ciągu doby z jelita cienkiego wpływa do jelita grubego około 1,5 litra półpłynnych resztek pokarmowych stanowiących niestrawne odpady. Odpady te w swej suchej masie powinny zawierać jak najwięcej niestrawnego błonnika pokarmowego, czyli włóknika roślinnego – ok. 60-40% oraz ok. 10% niestrawnych białek ze złuszczonych nabłonków. Ponadto w treści resztek pokarmowych pochodzących z jelita cienkiego są niestrawne węglowodany (np. skrobia), tłuszcze oraz minerały – ok. 200 mmoli sodu, 100 mmoli chlorków, 10 mmoli potasu; wapń, fosforany, itp. Jeśli w diecie jest za mało niestrawnego włóknika roślinnego i podobnych składników to pewnym czasie mogą wystąpić zaburzenia w formowaniu się kału, jak też zubożenie probiotycznej mikroflory, dla której błonnik jest pokarmem. [1,5]

Formowanie się kału poprzez wchłonięcie zwrotne wody i cennych elektrolitów
Świeżo przemieszczone do jelita grubego resztki pokarmowe mają konsystencję płynną. W jelicie grubym dochodzi do „odessania” prawie całej wody z resztek pokarmowych i znacznego zagęszczenia ich treści. Celem jest również odzyskanie deficytowych elektrolitów. Odsączanie wody odbywa się to w sposób ciągły i dotyczy również stolca, który jest już uformowany. Średnio z jelita grubego jest odsysane zwrotnie do osocza krwi 1 do 2 litrów wody na dobę, zaś z kałem wydalane jest jej tylko ok. 100 ml na dobę. W skrajnych warunkach – np. w tropiku i podczas intensywnej pracy ilość wody wypijanej jest wielokrotnie większa – stąd tej zwrotnie wchłoniętej do organizmu może sięgać wielu litrów. Jeśli spożywamy za mało wody oraz produktów ją zawierających to możemy doprowadzić do nadmiernego odwodnienia stolca a w konsekwencji do zaparcia. [1.2]

BAKTERIE JELITOWE
W jelicie grubym ma miejsce największa koncentracja symbiotycznych bakterii, jaka istnieje w ustroju.

Bakterie przetwarzają resztki pokarmowe w kał
Każdego dnia około 60-80 g nie strawionych w jelicie cienkim resztek pokarmowych wlewa się do okrężnicy i jest tutaj rozkładane poprzez bakteryjną fermentację. W tych reszkach najwięcej jest błonnika pokarmowego. W jego skład wchodzi głównie włóknik roślinny (nieskrobiowe polisacharydy) oraz niestrawne złuszczyny nabłonka jelit. Ponadto znaleźć tam można pektyny, hemicelulozę, ligniny, gumy roślinne, itp. Błonnikowi towarzyszą związki ze ścian komórki roślinnej, takie jak kwas fitynowy, sterole roślinne, krzemiany i glukozydy. Odwodnienie i bakteryjne przetworzenie resztek pokarmowych zmienia je w kał. Dodajmy, że barwniki bilirubina i biliwerdyna – produkty rozpadu hemoglobiny z krwi – barwniki bilirubina i biliwerdyna – nadają kałowi brązowy kolor. Ponadto produktami ubocznymi fermentacji są: dwutlenek węgla, wodór , metan, związki fenolowe, aminy, amoniak, itd. Część z nich jest przyczyną przykrego zapachu kału.

Prawidłowy skład kału [1,2,5]
Wydzielony kał powinien zawierać: ¾ wody i ¼ składników stałych – tzw. suchej masy. Najbardziej pożądanym fizjologicznie składnikiem kału obok już wspomnianej wody jest włóknik (ok. 40% suchej masy kału) oraz niestrawne białka roślinne i białka złuszczonego nabłonka jelitowego (ok. 10% suchej masy kału). Ważną wagowo pozycją zawartości kału są bakterie jelitowe. Stanowią one ok. 30% suchej masy kału. Pozostałe niestrawne resztki, które są wydalane to substancje nieorganiczne (sole mineralne, itp.), głównie wapń i fosforany (15%) oraz trochę magnezu i żelaza, ciała tłuszczowe (ok. 5%) oraz inne związki.

Bakterie jelitowe wspomagają metabolizm człowieka [2,3]
W tej roli bakterie jelitowe rozkładają niestrawne reszki pokarmowe na cenne dla organizmu witaminy, kwasy organiczne, białka, cukry, itp. Zaczyna się to od fermentacji włókna pokarmowego i niestrawnej skrobi (tzw, opornej) – na krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (ang. Short Chain Fatty Acids– w skrócie SCFA). Kwasy te – octany, propioniany i maślany – przynoszą wiele pożytku dla zdrowia. Wspomagają metabolizm glukozy i białek w wątrobie, uczestniczą w regulacji pH jelita, co hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych. Ich obecność w jelicie zwiększa wchłanianie wapnia, żelaza i magnezu. Dodajmy też, że wspomniane kwasy te są dodatkowym źródłem energii dla człowieka oraz energią dla symbiotycznych bakterii, na czele z naliczniej zadomowioną w jelitach pałeczką okrężnicy ( z łac. Escherichia coli z rodziny Enterobacteriaceae). Pałeczka okrężnicy wraz z innymi bakteriami uczestniczy w wytwórstwie cennych witamin z grupy B (tj. B1, B2, B6, a głównie B12) i witaminy K. Dodajmy, że sama pałeczka okrężnicy odpowiada za 60-70% jelitowej produkcji witamin z grupy B i witaminy K.

Przeciwdziałanie procesom gnilno-zapalnym wywołującym biegunki
Głównie dwa rodzaje bakterii, Bifidobacterium (występują w ilości około 1010 do 1011 na 1 g treści, głównie jelicie grubym) oraz Lactobacillus (108 do 1010 osobników na 1 g treści) mają jednoznacznie korzystny wpływ na zdrowie, w tym zakwaszają środowisko bytowania bakteriostatycznym kwasem mlekowym. W jelicie grubym żywią się głównie włóknikiem roślinnym oraz glikogenem zawartym w złuszczonych komórkach nabłonka ( tzw. skrobi zwierzęcej). Przetwarzając włóknik i glikogen wytwarzają kwas mlekowy zakwaszający środowisko ich bytowania. Odpowiednia kwasowość środowiska jest skuteczną barierą dla wielu chorobotwórczych mikroorganizmów – bakterii, grzybów, pierwotniaków, itd.

WYDALANIE KAŁU
Ostatnią podstawową rolą jelita grubego, tj. jego końcowego odcinka zwanego odbytnicą, jest wydalanie kału, zwane medycznie defekacją

Wypróżnienie zależy od:
- skurczów perystaltycznych jelita grubego służące wydaleniu stolca
- sprawności receptorów nerwowych odbytnicy kontrolowanych przez ośrodek nerwowy w części krzyżowej rdzenia kręgowego – od ich wrażliwości zależy rozkurcz zwieraczy odbytu umożliwiający wypróżnienie
- efektywności wypychającego stolec skurczu przepony i mięśni brzucha

Mechaniczne czynności jelita grubego służące wydaleniu stolca
Błonę śluzową otaczają i wzmacniają wysoce kurczliwe włókna mięśniowe. Są one warstwowo ułożone podłużnie i okrężnie. Ponieważ długość tych włókien jest wielokrotnie mniejsza od długości okrężnicy, stąd jelito grube ma ciąg workowatych rozszerzeń. Rozszerzenia te kurcząc się powodują wymieszanie oraz jednocześnie przesuwanie się treści pokarmowej. Dzięki tym ruchom – zwanym robaczkowymi, lub perystaltycznymi – treść pokarmowa przesuwa się w kierunku odbytu. [3]

Każdy posiłek prowokuje ruchy robaczkowe [3]
Każdy kolejny posiłek skutkuje przesuwaniem się treści pokarmowej jelit w kierunku odbytnicy. Wskutek naporu odwodnionej i przefermentowanej w kał treści następuje rozszerzenie odbytnicy. Napierający kał rozciąga jej ściany i podrażnia specyficzne receptory nerwowe w jej ścianie. Ich podrażnienie rejestruje ośrodek nerwowy w części krzyżowej rdzenia kręgowego. Ośrodek ten celowo osłabia skurcz mięśnia zwieracza wewnętrznego odbytu (za pośrednictwem przywspółczulnych nerwów trzewnych) i rozkurcza zwieracz zewnętrzny odbytu. Otwiera to drogę do wypróżnienia. Jednoczesny skurcz przepony i mięśni brzucha podnoszący ciśnienie w jamie brzusznej znakomicie wspomaga wydalenie kału z odbytu.

Prawidłowy mechanizm hamowania wypróżnienia jest krótkoczasowy, ale…
W sytuacjach kiedy wypróżnienie nie jest możliwe, np. wskutek braku toalety w pobliżu miejsca pobytu – świadomy bodziec psychiczny przywraca silny skurcz mięśnia zwieracza zewnętrznego, co zatrzymuje defekację. Powstrzymywanie się z wydaleniem stolca jest jednak zwykle krótkoczasowe. Wynika to z dość szybkiego zmęczenia się mięśnia zwieracza odbytu pod wpływem kolejnych bodźców rozkurczu ponawianych naporem napływającego stolca. Chyba, że powstrzymujemy się z wypróżnieniem nagminnie. W takiej sytuacji, pod pewnym czasie dochodzi do utraty wrażliwości specyficznych receptorów nerwowych w ścianie odbytnicy. Wtedy mamy do czynienia z zaparciem nawykowym (czynnościowym). Bowiem, jak to powyżej objaśniliśmy – nie dojdzie do rozkurczu zwieraczy odbytu umożliwiającego wypróżnienie się ze stolca.

Piśmiennictwo
  1. [1] Fizjologia układu trawiennego, Stanisław Konturek; Panstwowy Zakłąd Wydawnictw Lekarskich, 1985 r.
  2. [2] Anatomia i fizjologia jelita grubego- źródło: Portal www Polskiego Klubu Koloproktologii; ul. Cegłowska 80 01-809 Warszawa; www.pkk.org.pl/pacjent-05b.php
  3. [3] Fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny. PZWL. Warszawa; B. Gołąb. W. Traczyk- Anatomia i fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów farmacji. PZWL. Warszawa
  4. [4] B. Gołąb. W. Traczyk- Anatomia i fizjologia człowieka. PZWL
  5. [5] Wybrane pojęcia z gastroenterologii - "Encyklopedia Badań Medycznych" Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996
  6. [6] Zaparcia, Autorzy: Jacek Hermann, Tomasz Kościński, Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Chirurgii Onkologii Gastroenterologicznej i Chirurgii Plastycznej UM w Poznaniu; www.pkk.org.pl/pacjent-01.php- Portal: Polski Klub Koloproktologii,
Oprac. mgr Edward Michalski
linki sponsorowane, reklamy

1967
Twój komentarz
Dodaj nowy komentarz



Na Forum
To prawda, zresztą jak na moje to lekarz powinien doradzić co do pompy. A na własną rękę nie ma co szukać, bo wiado ...jacek9s     12181

Dzień dobry . Ze względu na duży trądzik biore od dwóch miesięcy priobiotyk Lactibiane CND 5M . Bolących gul na twa ...marpod71     8

OdŻywiać :D Kurczak, kasze i warzywa ;) ...maniak-wnetrz     14708

Ja w lato jem tylko owoce - od jagód, po truskawki, maliny i czereśnie :) Świetnie działają na moją skórę, maj ...rampanek     33564

najlepiej dużo warzyw ... ...szymon768     14708

Pytanie do lekarza !!!
Cukrzyca ciężarnych
Zobacz odpowiedź lekarza Diabetologa
Najczęściej zadawane pytania Zadaj pytanie
Spis treści
-Bakterie probiotyczne i probiotyki w profilaktyce zaparcia
-Bóle brzucha w zespole jelita drażliwego
-Biegunki w zespole jelita drażliwego
-Czy już mamy zaparcie?
-Jak działa zdrowe jelito grube?
-Leczenie zaparcia dietą
-Leczenie zespołu jelita drażliwego
-Leki psychotropowe w terapii zespołu jelita drażliwego
-Nadwrażliwość trzewna a zespół jelita drażliwego
-Objawy zespołu jelita drażliwego
-Okoliczności mające wpływ na leczenie zespołu jelita drażliwego
-Przyczyny zaparć
-Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego
-Salmonella enteritidis ukrywa się w jajkach
-Zaparcia w zespole jelita drażliwego
-Zaparcie z niedoboru błonnika
-Zaparcie z odwodnienia stolca
-Zasady dietetyczne w zespole jelita drażliwego
-Zwiastuny choroby
linki sponsorowane, reklamy

Design by Media Park Sp. z o.o. ® © 1999 & 2017
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.