Pierwsza Polska Przychodnia Internetowa
Łukasza, Juliana Czwartek 18. Października 2018r
Leki związane z chorobą
linki sponsorowane, reklamy
Urografia i środki kontrastowe
Urografia jest jednym z najczęściej wykonywanych badań z zastosowaniem środków kontrastowych. Badanie urograficzne składa się z wielu zdjęć rentgenowskich wykonywanych w określonej kolejności przed i po iniekcji środka kontrastowego.
Badanie rozpoczyna się wykonaniem zdjęcia przed podaniem środka kontrastowego, tzw. zdjęcia przeglądowego.
Służy ono dwóm podstawowym celom:
  • Upewnieniu się, czy w ciele pacjenta nie zalega baryt lub inny środek kontrastowy, który może uczynić badanie bezużytecznym (nie wszystkie części jamy brzusznej mogą wtedy być ocenione). Niekiedy, gdy w brzuchu znajduje zbyt dużo gazów również zaleca się przełożenie badania.
  • Poszukiwaniu zwapnień i złogów, które mogą później zostać przysłonięte przez podany środek kontrastowy (90% kamieni nerkowych to złogi cieniujące, co oznacza, że mogą być widoczne na zdjęciu przeglądowym).
  • Często również można zobaczyć zarys nerek. (Praktyczna zasada: nerka powinna być około 3,7 razy dłuższa niż drugi kręg lędźwiowy).
Środek kontrastowy i otrzymywane obrazy
Jeśli zdjęcie przeglądowe wygląda prawidłowo, podaje się środek kontrastowy. Po dożylnym podaniu jest on usuwany z krwi przez nerki i zagęszczany w drobnych kanalikach położonych w miąższu nerek. W trakcie tego procesu w nerkach dochodzi do zgromadzenia się środka kontrastowego w ilości powodującej wyraźne zabielenia na zdjęciu ich cienia. Powyższy obraz jest nazywany nefrogramem (w tym czasie nie stwierdza się jeszcze obecności środka kontrastowego w układzie kielichowo-miedniczkowym). Z wewnątrznerkowych kanalików zagęszczony środek kontrastowy przepływa do układu kielichowo-miedniczkowego stanowiącego największą wypełnioną moczem strukturę łączącą nerkę z moczowodem. Następnie środek kontrastowy spływa do pęcherza moczowego. Faza, w której środek kontrastowy znajduje się w układzie kielichowo-miedniczkowym jest nazywana urogramem.

W związku z tym, że w wyniku perystaltycznych ruchów moczowodu mocz jest stale przesuwany, często na pojedynczym zdjęciu nie udaje się uwidocznić jego całego przebiegu.


Rysunek 1.
Rentgenogram brzucha wykonany kilka minut po dożylnej iniekcji środka kontrastowego. Układ kielichowo- miedniczkowy, moczowody, a także część pęcherza moczowego (przy dolnym brzegu zdjęcia) zostały wypełnione moczem zawierającym środek kontrastowy.


Widoczne fragmentarycznie moczowody, wypełnione moczem zawierającym środek kontrastowy, wydają się być poprzerywane. Jeśli wykonamy zdjęcie rentgenowskie w innym czasie, fragmenty teraz niewypełnione najprawdopodobniej wypełnią się kontrastem.

W związku z tym, że potrzeba jest kilku minut, aby wystarczająca ilość środka kontrastowego została wydzielona, pierwsze zdjęcie wykonuje się zwykle w 5-7 (do 10) minut po iniekcji środka kontrastowego. W razie potrzeby, po około 13- 15 minutach wykonuje się dodatkowe rentgenogramy (Są to tylko orientacyjne zalecenia. Wartości czasowe zależą od wielu czynników łącznie z czynnością nerek).
Ocena badania urograficznego
Czego powinieneś poszukiwać na zdjęciach?
  • Zdjęcie przeglądowe: zwapnienia, środek kontrastowy
  • Po podaniu środka kontrastowego:
    - nerka: wielkość, położenie, zarys
    - układ odprowadzający mocz: szybkość wypełniania i opróżniania; kształt
W badaniu urograficznym szukamy zatem:
  • Zwapnień mogących odpowiadać kamieniom nerkowym w moczowodzie lub pęcherzu. Po dożylnym podaniu środka kontrastowego, kiedy złóg zostanie otoczony przez mocz zawierający kontrast, można określić, w której z wyżej wymienionych struktur znajduje się kamień.
  • Sprawdzamy czy obie nerki funkcjonują prawidłowo? (może to mieć istotne znaczenie w przypadku, gdy na przykład jedna z nerek jest uszkodzona i rozważa się jej operacyjne usunięcie).
  • Wydzielanie środka kontrastowego pokazuje, jak funkcjonuje nerka. Im bardziej upośledzona jest jej czynność, tym mniejsze zagęszczanie i wydzielanie środka kontrastowego.
  • Sprawdzamy czy nerki i moczowody są położone prawidłowo? Ma to na przykład duże znaczenie w przypadku przeprowadzania w ich sąsiedztwie zabiegów chirurgicznych. Prawidłowo nerki leżą mniej więcej na tej samej wysokości (prawa nerka zwykle nieco niżej “przemieszczana” przez prawy płat wątroby).
  • Innym stwierdzanym niekiedy zjawiskiem jest zaburzenie odpływu moczu. Może być ono wywołane przez rozmaite czynniki, np. guzy, kamienie, choroby zapalne i inne. Jeśli odpływ moczu jest blokowany napierają na niego kolejne porcje, ponieważ przynajmniej początkowo, wydzielanie moczu wciąż trwa. W czasie, gdy w jego wnętrzu rośnie ciśnienie układ odprowadzający mocz poszerza się coraz bardziej. W przypadku zatkania odpływu moczu potrzeba dłuższego czasu, aby środek kontrastowy został wydzielony w ilościach wystarczających do uwidocznienia tego na zdjęciu (jeśli układ odprowadzający mocz zawiera więcej moczu niż prawidłowo, środek kontrastowy jest rozcieńczony bardziej niż zwykle,). W przypadku takich pacjentów, aby uzyskać informacje dotyczące rodzaju i lokalizacji przeszkody trzeba często dużo później wykonać dodatkowe zdjęcia (niekiedy po wielu godzinach). Przy długotrwałym zablokowania odpływu moczu nerka niejednokrotnie przestaje prawidłowo funkcjonować.
  • Innym problemem, który pozwala rozwiązać urografia dożylna jest ocena kształtu układu kielichowo-miedniczkowego, moczowodów i pęcherza moczowego. W wielu przypadkach po przebyciu stanów zapalnych, np. odmiedniczkowego zapalenia nerek pozostają w nich blizny, a nerki przybierają nieprawidłowe kształty. Niestety, znajdujące się często w jelitach gazy (ciemne plamy) i inne struktury leżące przed nerkami utrudniają precyzyjną ocenę tych organów na rentgenogramie. W tych przypadkach pomocnym może się okazać wykonanie tomogramu (tzw. zdjęć warstwowych). Dzięki tej technice nerki i ich zarysy są lepiej widoczne.

    Na zdjęciu 2 przedstawiony jest pacjent z obustronnie silnie poszerzonymi układami kielichowo- miedniczkowymi oraz moczowodami.
  • Istotną przyczyną zlecania przez lekarzy dożylnej urografii jest poszukiwanie zmian nowotworowych nerek. Guzy przedstawiają się często jako uwypuklenia lub zaburzenia zarysu nerki. Jeśli zlokalizowane są przy brzegach nerek (lewym, prawym, górnym lub dolnym) będą wyraźnie widoczne na tomografii (ponieważ tomogramy dobrze nadają się do obrazowania wewnętrznych i zewnętrznych granic narządów). Jeśli jednak guz rozwija się na tylnej lub przedniej powierzchni nerki wartość tomografii maleje (Szczególnie w tych przypadkach znacznie przydatniejsza jest ultrasonografia lub tomografia komputerowa).
Jedną z rzeczywistych przewag urografii jest to, że będąc dość prostym badaniem daje ona dobry ogólny wgląd w obraz nerek, moczowodów i pęcherza. W związku z tym urografia dożylna pozostaje podstawowym badaniem, pomimo istnienia wszystkich pozostałych procedur diagnostycznych. Daje najlepsze badanie “przeglądowe”. Użyteczna jest w wykrywaniu zmian pozapalnych oraz guzów w obrębie układu kielichowo- miedniczkowego i moczowodów. Mniej przydatna do wykrywania zmian zapalnych w miąższu i małych guzów.
Sposób podawania środków kontrastowych:
Sposób podawania środka cieniującego zależy od wyposażenia pracowni radiologicznej oraz rodzaju zmian sugerowanych w rozpoznaniu klinicznym bądź stwierdzonych we wstępnym etapie badania. Środek kontrastowy może być podany:
  • Ręcznie strzykawką do żyły łokciowej lub innej żyły obwodowej
  • W ciągłym wlewie kroplowym (przez czas trwania badania)
  • Metodą tzw. bolusa, w czasie kilkudziesięciu sekund posługując się strzykawka automatyczną.
Tolerancja środków cieniujących
Lepiej tolerowane są środki podgrzane do temperatury ciała (37 stopni Celsjusza). Wykorzystuje się do tego specjalne podgrzewacze. Podgrzanie środka kontrastowego do temperatury ciała:
  • Zmniejsza wstrząs termiczny (np. jeśli środek był przechowywany w lodówce)
  • Znacząco obniża lepkość środka, ułatwiając w ten sposób jego iniekcję, zwłaszcza przy stosowaniu cienkich igieł i cewników.
  • Może zmniejszać działania niepożądane – np. występowanie bólu czy uczucia gorąca.
Lepiej tolerowane są środki niejonowe, niskoosmolalne.
Grupy pacjentów podwyższonego ryzyka, u których ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po podaniu środków cieniujących jest znacznie większe, to osoby z poniższymi schorzeniami:
  • Schorzenia tarczycy: wole, nadczynność
  • Zaburzenia funkcji nerek
  • Cukrzyca
  • Ciężka postać nadciśnienia
  • Szpiczak mnogi
  • Choroby wyniszczające
  • Przewlekłe choroby płuc
  • Paraproteinemie
  • Drgawki pochodzenia mózgowego
  • Stwierdzenie świeżo wynaczynionej krwi w obrębie mózgowia bądź w wewnątrzczaszkowych przestrzeniach płynowych (urazy mózgu, samoistne krwotoki śródmózgowe)
  • Wiek: poniżej 2 r.ż i powyżej 65 r.ż.
  • Zdekompensowane schorzenia sercowo-płucne
  • Niewydolność wątroby
  • Podwyższony poziom histaminy w surowicy
  • Chorzy z obniżoną rezerwą naczynioruchową
  • Chorzy z wywiadem uczuleniowym, katarem siennym, astmą
  • Chorzy z objawami nietolerancji przy poprzednich podaniach środka kontrastowego
  • Grupa wysokiego ryzyka – ciężkie powikłania po podaniu środka cieniującego w wywiadzie.
Więcej informacji www.diagnostyka.med.pl
Oprac. Luiza Pasierowska
linki sponsorowane, reklamy
Przychodnia.pl, jest nazwą zastrzeżoną (C) 1999. Informacje zawarte na naszych stronach WWW mają charakter dydaktyczno - poglądowy i nie mogą stanowić podstawy do zaniechania kontaktu z lekarzami w celu badania, leczenia czy konsultacji. Jakkolwiek zespół redakcyjny dokłada wszelkich starań, aby informacje tu zawarte były rzetelne i pochodziły z wiarygodnych źródeł, nie ponosi żadnej odpowiedzialności za ich stosowanie w praktyce.